“Het is niet alleen maar rozengeur en maneschijn, er zit ook een zakelijke kant aan.” Dat kan Jelmer Ouwerkerk inmiddels concluderen. Ruim drie jaar woont hij samen met zijn partner en hun beide ouders op één perceel – drie huishoudens, één community. Niet als experiment, maar als bewuste keuze. Als CSO bij Eurocom denkt hij dagelijks na over de toekomst van ouderenzorg en hij gelooft dat die toekomst niet bij zorginstellingen ligt maar in de mensen om je heen. Zijn eigen situatie is het levende bewijs – en tegelijk de beste leerschool.
Wat hij thuis heeft opgebouwd is een vorm van community living die ook mantelzorg omvat. Maar community care is veel breder dan dat. Het gaat niet alleen over kinderen die voor ouders zorgen of families die samenwonen. Het gaat over zorgzame buurten, over mensen die bewust kiezen voor een gedeelde leefomgeving, over communities die op heel verschillende manieren worden vormgegeven. We spraken Jelmer over zijn ervaring met drie jaar community living: de inzichten die hij opdeed, de zakelijke kant en zijn visie op de veranderende rol van zorgorganisaties en techniek.
Lees ook het eerste artikel in deze serie: Van verzorgingsstaat naar “noaberschap”
De zakelijke kant van Community Living
Community living draait op de eerste plaats om verbinding – mensen die bewust kiezen om er voor elkaar te zijn. Maar wie het serieus neemt, ontdekt al snel dat er ook een zakelijke kant aan zit. Jelmer: “Je moet goed kijken wie je in je community hebt, eigenlijk net zoals een team in een bedrijf. Iedereen is anders. Wij hebben aan het begin nooit expliciet karakterprofielen besproken – hoe bewaak je privacy, hoe vind je de balans tussen samen optrekken en je eigen ruimte bewaren? Dat zou ik nu anders doen.”
De leerpunten na drie jaar zijn dan ook helder: spreek verwachtingen vroeg uit, maak afspraken over besluitvorming en kosten en adresseer knelpunten op tijd. Een community heeft spelregels nodig, net als een VvE of een goed functionerend team. Geen bureaucratie, maar duidelijkheid. Wie die basis goed regelt, creëert ook de beste omgeving om op een fijne manier ouder te worden, ook als de zorgbehoefte toeneemt.
Voorbereid op zorgtechnologie
Technologie speelt nog geen grote rol in Jelmer’s eigen community. “De behoefte is er nu nog niet. Maar we zijn wel voorbereid.” Over het hele perceel ligt een wifi-netwerk, redundant aangelegd. De basisinfrastructuur voor smart home en zorgtechnologie is aangebracht. Op het moment dat monitoring of mobiele alarmering nodig is, kan het direct worden ingezet.
“Als je een community opzet voor ouder wordende mensen, moet je die infrastructuur vroeg aanleggen”, adviseert Jelmer. “Niet omdat je hem morgen nodig hebt, maar omdat je hem overmorgen wél nodig hebt – en je dan blij bent dat je er niet meer over hoeft na te denken.”
Is Community Care voor iedereen haalbaar?
Het concept spreekt mensen aan, maar roept ook weerstand op. Want niet iedereen heeft de mogelijkheid of wil om deel uit te maken van een community. Een veelgehoord bezwaar: “Ik werk al zoveel, ik heb geen tijd en energie om voor mijn ouders of buren te zorgen.” Jelmer is er kort over: “Die mensen verwarren community care met mantelzorg. Dat is niet hetzelfde. Community care gaat over mensen die bewust kiezen voor een gedeelde leefomgeving en voor elkaar zorgen. Niet iedereen kan, wil en hoeft hieraan mee te doen. Maar als de juiste mensen aansluiten, dan ontstaat er een gemeenschap die graag naar elkaar omkijkt, er tijd voor heeft of maakt en informele zorg kan verlenen waar nodig. Zo helpen we ook de druk te verlichten op zorgprofessionals.”
Ook de financiële drempel is minder hoog dan vaak gedacht. MaasWonen in Rotterdam en andere coöperatieve verenigingen – ook actief in Amsterdam en andere steden – laten zien dat community wonen toegankelijk is voor veel meer mensen. “Community wonen is niet alleen voor mensen op het platteland met veel grond en/of een groot huis. Dat is niet zo. Het kan op vele manieren”, benadrukt Jelmer.
En wie geen bestaand netwerk heeft om op terug te vallen? “Zoek naar een coöperatieve vereniging. Je hoeft het netwerk niet mee te nemen – je bouwt het ter plekke op.”
Inspiratie uit de praktijk
Community care is niet voorbehouden aan mensen met een ruim budget, een groot netwerk of de mogelijkheid om een perceel met meerdere huizen te vinden. Jelmer verwijst naar een aantal Community Care initiatieven die bewijzen dat het concept veel breder toepasbaar is:
Zuid-Limburg – de buurt als zorgzame gemeenschap
Zorgorganisatie Sevagram transformeert in Zuid-Limburg wijken tot zorgzame gemeenschappen. Minder verpleeghuizen, meer buurtverbinding — een onconventionele maar krachtige koers. Lees meer: Community Care transformeert zorg Zuid-Limburg
Tweedelig – community met een bijzondere doelgroep én een zakelijk fundament
Tweedelig is een community waar jongvolwassenen met een beperking samenwonen met hun ouders en familieleden. Wat Jelmer hier zo aan inspireert: niet alleen de menselijke kant, maar juist het zakelijke model. Er is een bestuur, een mandaat, heldere afspraken. En het meest kenmerkend: Tweedelig selecteert zorgorganisaties die passen bij de community – niet andersom. Technologie wordt ingekocht op basis van PGB, en zorgaanbieders sluiten daarop aan. “Dát is de toekomst”, zegt Jelmer. Lees meer: Hoe ouderinitiatief Tweedelig een plek creëert waar bewoners zichzelf kunnen zijn
Hoogerheide – buren als eerste vangnet
In Hoogerheide laat een lokaal initiatief zien hoe informele zorg dichtbij huis georganiseerd kan worden. De buurt als eerste lijn – voordat professionele zorg nodig is. Concreet, laagdrempelig en schaalbaar. Lees meer: De buurt als eerste vangnet
MaasWonen Rotterdam – verticaal dorp, toegankelijk voor iedereen
MaasWonen in Rotterdam bewijst dat community wonen niet alleen voor mensen met twee keer modaal is. Een verticaal dorp, toegankelijk voor sociale huur, waar mensen elkaar kennen en ondersteunen. Lees meer: Van zorginstelling naar zorgzame gemeenschap
De volgende stap: van concept naar structuur
Om community living toegankelijker te maken en verder te laten groeien als vooruitgedacht woonconcept, is gestapelde bouw de meest kansrijke route. Een eigen perceel vinden met meerdere opstallen is vaak niet zo makkelijk te vinden en te organiseren. Jelmer: “Een goed doordacht appartementengebouw met een gemeenschappelijke plint, ingericht voor een coöperatieve vereniging van dertig tot honderd huishoudens – dat heeft de toekomst.”
Het idee is voor hem niet nieuw. Zeventien jaar geleden begon Jelmer zijn carrière met precies dit vooruitgedachte woonconcept: gestapelde woonvormen die meebewegen met de gezondheid van bewoners. Rolstoeltoegankelijke liften, badkameraanpassingen, een connected gebouw – alles toekomstbestendig. WMO-aanpassingen en trapliften worden geregeld door de bewoners zelf. En met bewoners van allerlei leeftijden. De gemeenschap vormt het sociale vangnet.
De komende jaren zal er qua zorg veel veranderen. Consumenten en communities gaan zelf bepalen welke organisatie zorg gaat leveren en welke zorgtechnologie wordt ingezet. Partijen worden gecontracteerd op basis van de voorwaarden van de community. De techniek staat er al. De spelregels liggen vast. Wie als zorgaanbieder wil meedoen, past zich aan – niet andersom. Stichting Tweedelig doet dit al op deze manier. En het werkt.
Zorgtechnologie heeft geen bestaansrecht meer
“Over vijf jaar bestaat zorgtechnologie als aparte categorie niet meer. Het spel verschuift naar de consument en naar informele zorg. En die zetten smart home techniek in – geen zorgtechnologie.”
Wat is het verschil? “Smart home techniek is consumententechnologie. Verkrijgbaar bij de grote retailers, plug & play te installeren en voor een consumentenprijs. Een alarmsensor die voldoet aan de principes van smart home – dat is de toekomst. En als de consument die techniek al thuis heeft, gaat hij die niet vervangen als een thuiszorgorganisatie hun eigen technologie meeneemt. Die zorgorganisatie sluit zich aan op de bestaande techniek. Niet andersom.” Denkt Jelmer.
Die verschuiving is al zichtbaar. Smart home producten worden jaar na jaar betaalbaarder en betrouwbaarder. De consument krijgt steeds meer het heft in handen. En als die verschuiving doorzet – en daar twijfelt Jelmer niet aan – verandert dat de rol van zorgorganisaties fundamenteel.
Over deze serie
Dit is het tweede artikel in een serie over de kracht van samen zorgen voor elkaar. We verkennen hoe gemeenschappen, families en buurten de basis vormen voor betekenisvolle zorg en hoe technologie dit kan ondersteunen, niet vervangen.
Wil je meer weten over hoe Open Care Connect zorgtechnologie inzet ter ondersteuning van informele zorgconcepten? Neem contact op met een van onze VeranderMakers.
